Αλήθειες για τον καρκίνο του μαστού και τις μαστογραφίες

Αλήθειες για τον καρκίνο του μαστού 

• Ο καρκίνος του μαστού είναι η συνηθέστερη μορφή καρκίνου που πλήττει τις γυναίκες.

• 1 στις 8 γυναίκες αναπτύσσουν καρκίνο του μαστού σε κάποιο στάδιο της ζωής τους.

• Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού είναι η αυξανόμενη ηλικία. Οι περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζονται σε γυναίκες ηλικίας άνω των 50 ετών.

• Από τις γυναίκες που αναπτύσσουν καρκίνο του μαστού, οι περισσότερες δεν έχουν ισχυρό οικογενειακό ιστορικό της νόσου. Ωστόσο, ορισμένες προέρχονται από οικογένειες όπου ο καρκίνος του μαστού εμφανίζεται συχνότερα από ό,τι συνήθως.

• Εάν ανιχνευθεί καρκίνος του μαστού σε πρώιμο στάδιο, υπάρχει μια καλή πιθανότητα θεραπείας. Η μαστογραφία-ακτινολογική εξέταση του μαστού μπορεί να ανιχνεύσει τον καρκίνο του μαστού σε πρώιμο στάδιο.

Μαστογραφία

Οι γυναίκες μπορούν να ξεκινούν τον προσυμπτωματικό έλεγχο για καρκίνο του μαστού με μαστογραφία από την ηλικία των 40 ετών και να συνεχίζουν με μαστογραφία κάθε χρόνο και για όσο χρόνο είναι σε καλή υγεία.

Είναι σημαντικό οι γυναίκες που υποβάλλονται σε μαστογραφίες να γνωρίζουν τι πρέπει να περιμένουν και να κατανοήσουν τα οφέλη και τους περιορισμούς της εξέτασης.

Οι τακτικές μαστογραφίες μπορούν να βοηθήσουν στην εύρεση καρκίνου του μαστού σε πρώιμο στάδιο, στάδιο στο οποίο η θεραπεία είναι περισσότερο επιτυχημένη. Μια μαστογραφία μπορεί να βρει αλλαγές στο στήθος που θα μπορούσαν να είναι καρκίνος, χρόνια πριν αναπτυχθούν τα φυσικά συμπτώματα, προλαμβάνοντας πιθανή επιθετική θεραπεία, όπως χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση του μαστού (μαστεκτομή) και χημειοθεραπεία.

Οι μαστογραφίες δεν είναι τέλειες. Χάνουν κάποιους καρκίνους. Και μερικές φορές μια γυναίκα θα χρειαστεί περισσότερες εξετάσεις, για να ανακαλύψει αν κάτι που βρίσκεται σε μια μαστογραφία είναι ή δεν είναι καρκίνος. Υπάρχει επίσης μια μικρή πιθανότητα διάγνωσης με καρκίνο, που ποτέ δεν θα προκαλούσε προβλήματα, αν δεν είχε βρεθεί κατά τη διάρκεια της εξέτασης.

Προετοιμασία για την μαστογραφία

Μην προγραμματίζετε τη μαστογραφία σας για την εβδομάδα πριν από την έμμηνο ρύση, καθώς υπάρχει συνήθως ευαισθησία των μαστών κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Ο καλύτερος χρόνος για μια μαστογραφία είναι μία εβδομάδα μετά την περίοδό σας. Ενημερώστε το γιατρό σας ή τον τεχνολόγο, εάν υπάρχει πιθανότητα να είστε έγκυος.

Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστά επίσης:

– Μη φοράτε αποσμητικό, ταλκ ή λοσιόν στις μασχάλες ή στα στήθη σας την

ημέρα της εξέτασης. Αυτά μπορεί να εμφανιστούν στη μαστογραφία ως

κηλίδες ασβεστίου.

– Περιγράψτε τυχόν συμπτώματα ή προβλήματα του μαστού στον τεχνολόγο που εκτελεί την εξέταση.

– Προσκομίστε τις προηγούμενες μαστογραφίες σας κατά την εξέταση, ειδικά αν γίνεται σε διαφορετικό κέντρο. Αυτό είναι απαραίτητο για τη σύγκριση με την τρέχουσα εξέταση.

– Ρωτήστε πότε θα είναι διαθέσιμα τα αποτελέσματά σας. Μην υποθέσετε ότι τα αποτελέσματα είναι φυσιολογικά, αν δεν έχετε κάποια ειδοποίηση από το κέντρο.

Επισημάνσεις

Λόγω της μη ύπαρξης στη χώρα μας συστήματος καταγραφής των περιπτώσεων καρκίνου και της ηλικιακής διασποράς των διαφόρων μορφών του (αρχείο νεοπλασιών), η Ελληνική Αντικαρκινική Εταιρεία επισημαίνει στις γυναίκες της χώρας μας που έχουν χαμηλό κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού:

• Δεν συστήνεται η διεξαγωγή μαστογραφικού ελέγχου από την ηλικία των 35, πρακτική αρκετά διαδεδομένη στη χώρα μας. Η λεγόμενη μαστογραφία αναφοράς σε αυτή την ηλικία επιστημονικά δεν ευσταθεί.

• Το υπερηχογράφημα και η μαγνητική μαστογραφία δε συστήνονται ως προληπτικές εξετάσεις (παρά μόνο ως συμπληρωματικές σε μαστογραφικό έλεγχο, αν αυτό κριθεί απαραίτητο).

• Ο τακτικός προληπτικός μαστογραφικός έλεγχος αρχίζει από την ηλικία των 40 ετών και σταματά όταν η κατάσταση της υγείας των γυναικών δεν προσφέρει επαρκές προσδόκιμο επιβίωσης.

• Οι γυναίκες πρέπει να γνωρίζουν πως ο τακτικός προληπτικός έλεγχος με μαστογραφία συνοδεύεται από προβλήματα, κυρίως από υπερδιάγνωση (διάγνωση καρκίνων που μπορεί να μην έβλαπταν τη γυναίκα) και από ασαφή ευρήματα (που οδηγούν σε πρόσθετες εξετάσεις, παρακεντήσεις έως και εγχειρήσεις, χωρίς τελικά να αποδειχθεί ότι η γυναίκα έχει καρκίνο). Αυτά τα προβλήματα εμφανίζονται συχνότερα σε νεαρής ηλικίας γυναίκες (προεμμηνοπαυσιακές) και όσο πιο συχνά γίνεται ο μαστογραφικός έλεγχος.

• Οι γυναίκες πρέπει να επιλέξουν αν επιθυμούν τον, ανά έτος ή ανά διετία, έλεγχο, αφού συζητήσουν το θέμα με το γιατρό τους.

• Η ψηφιακή μαστογραφία υπερτερεί στην ανακάλυψη πρώιμων καρκίνων σε γυναίκες 40-50 ετών και σε γυναίκες με πυκνό μαστό.

• Η κλινική εξέταση συστήνεται να πραγματοποιείται από την ηλικία των 40 ετών.

Σε αυτό συνηγορούν η δυνατότητα ενός καρκίνου να μη γίνει αντιληπτός από τη μαστογραφία, η ανάγκη αξιολόγησης του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού, το γεγονός πως ένα πολύ μεγάλο ποσοστό Ελληνίδων δεν υπόκειται σε μαστογραφικό έλεγχο και, τέλος, γιατί με αυτό τον τρόπο καθησυχάζονται πολλές γυναίκες για ευρήματα που ανακαλύπτουν στην αυτοψηλάφηση.

Έγκαιρη ανίχνευση και διάγνωση

Ο καρκίνος του μαστού ανακαλύπτεται μερικές φορές μετά την εμφάνιση συμπτωμάτων, αλλά πολλές γυναίκες με καρκίνο του μαστού δεν έχουν συμπτώματα.

Αυτός είναι ο λόγος που ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος είναι τόσο σημαντικός.

Η πρώιμη ανίχνευση και η σύμφωνη, με τις τελευταίες κατευθυντήριες οδηγίες, θεραπεία του καρκίνου είναι οι πιο σημαντικές στρατηγικές για την πρόληψη θανάτων από καρκίνο του μαστού. Ο εν λόγω καρκίνος που εντοπίζεται νωρίς, όταν είναι μικρός και δεν έχει εξαπλωθεί, είναι ευκολότερο να αντιμετωπιστεί επιτυχώς.

Τακτικός έλεγχος με εξετάσεις διαλογής είναι ο πιο αξιόπιστος τρόπος να βρούμε έγκαιρα τον καρκίνο του μαστού. 

Τι είναι οι εξετάσεις διαλογής

Με τον όρο «εξετάσεις διαλογής» εννοούμε τις προσυμπωματικές εξετάσεις. Ο στόχος τους, δηλαδή, για τον καρκίνο του μαστού είναι να τον ανιχνεύσουμε προτού προκαλέσει συμπτώματα, όπως ένα ογκίδιο που γίνεται αισθητό. Πρώιμη ανίχνευση σημαίνει εύρεση και διάγνωση μιας νόσου νωρίτερα από ό,τι αν περίμενε κανείς να αρχίσουν τα συμπτώματα.

Οι καρκίνοι του μαστού που βρίσκονται κατά τη διάρκεια εξέτασης διαλογής είναι πιθανότερο να είναι μικρότεροι και ακόμη περιορισμένοι στο μαστό. Το μέγεθος ενός καρκίνου του μαστού και πόσο έχει εξαπλωθεί είναι μερικοί από τους σημαντικότερους παράγοντες στον καθορισμό της πρόγνωσης (προοπτικής) μιας γυναίκας με αυτή την ασθένεια.

Πρόσφατα η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία (American Cancer Society – ACS) ανακοίνωσε τις νέες οδηγίες της σχετικά με τον προληπτικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού (https://www.cancer.org/cancer/breast-cancer/screening-tests-andearly-detection/american-cancer-society-recommendations-for-the-early-detectionof-breast-cancer.html).

Οι εν λόγω οδηγίες διαφοροποιούνται από τις παλαιότερες, γεγονός που προκάλεσε αίσθηση στο διεθνή Τύπο και αναμένεται να προκαλέσει ενδοϊατρικές «αντιπαραθέσεις», καθώς και παρεμβάσεις οργανώσεων πολιτών που ασχολούνται με τον καρκίνο του μαστού.

Οι προηγούμενες οδηγίες της ACS είχαν δημοσιευθεί το 2003 και πρότειναν τον ετήσιο μαστογραφικό έλεγχο όλων των γυναικών από την ηλικία των 40 ετών έως την ηλικία που η γυναίκα βρίσκεται σε καλή κατάσταση υγείας. Επίσης συνιστούσαν να γίνεται η κλινική εξέταση του μαστού από γιατρό από την ηλικία των 20 ετών έως την ηλικία των 40 ετών κάθε τρία χρόνια και στη συνέχεια κάθε χρόνο. Τέλος, πρότειναν να μη γίνεται αυτοεξέταση των μαστών.

Οι νεότερες οδηγίες, που διαφοροποιούνται για τον προληπτικό έλεγχο στον καρκίνο του μαστού για τις γυναίκες κατηγορίας χαμηλού κινδύνου, δηλ. για την πλειονότητα του γυναικείου πληθυσμού, αναφέρουν:

• Οι γυναίκες μεταξύ 40 και 44 ετών έχουν την επιλογή να ξεκινούν τον προσυμπτωματικό έλεγχο με μαστογραφία κάθε χρόνο.

• Οι γυναίκες 45 έως 54 ετών πρέπει να υποβάλλονται σε μαστογραφία κάθε χρόνο.

• Οι γυναίκες ηλικίας 55 ετών και άνω μπορούν να επιλέξουν να συνεχίσουν τις ετήσιες μαστογραφίες ή να συνεχίσουν με μαστογραφία κάθε δύο έτη.

Ο έλεγχος θα πρέπει να συνεχίζεται όσο η γυναίκα είναι σε καλή υγεία.

• H ACS δε συνηγορεί υπέρ της κλινικής εξέτασης μαστών ως εξέτασης διαλογής για τον καρκίνο μαστού.

Στην περίπτωση των εξετάσεων διαλογής μια γυναίκα θεωρείται ότι διατρέχει χαμηλό κίνδυνο, εάν δεν έχει προσωπικό ιστορικό καρκίνου του μαστού, ισχυρό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή γενετική μετάλλαξη γνωστή ότι αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού (όπως σε ένα γονίδιο BRCA) και δεν είχε υποβληθεί σε ακτινοθεραπεία στο στήθος πριν από την ηλικία των 30 ετών.

Η λογική των νέων συστάσεων για την ετήσια ή ανά διετία εξέταση των γυναικών ηλικίας 40 έως 44 ετών και των γυναικών ηλικίας 55 ετών και άνω σχετίζεται με την εκτιμώμενη ισορροπία μεταξύ αναμενόμενου οφέλους και βλάβης από την εφαρμογή του ελέγχου. Η ACS εκτιμά πως η σχέση οφέλους – βλάβης είναι λιγότερο ευνοϊκή για αυτές τις γυναίκες απ’ ό,τι για τις γυναίκες ηλικίας 45 έως 54 ετών.

Αναγνωρίζεται πως όλες οι γυναίκες άνω των 40 ετών είναι λιγότερο πιθανό να πεθάνουν από καρκίνο του μαστού, εάν υποβάλλονται σε ετήσιο μαστογραφικό έλεγχο. Ωστόσο, η ACS εκφράζει ανησυχίες σχετικά με τη δυνητική βλάβη από τον ετήσιο μαστογραφικό έλεγχο (κυρίως λόγω ψευδώς θετικών ευρημάτων, που οδηγούν σε περαιτέρω διαγνωστικές και θεραπευτικές παρεμβάσεις και ψυχολογική επιβάρυνση), ειδικά για τις γυναίκες 40-45 ετών.

Η Ελληνική Αντικαρκινική Εταιρεία (http://www.cancer-society.gr/) εκτιμά πως οι οδηγίες ACS θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη και θεωρεί πως θα αποτελέσουν θέσεις αναφοράς στις μελλοντικές συζητήσεις για το συγκεκριμένο θέμα.

Για την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του μαστού προβλέπεται μαστογραφία κάθε δύο χρόνια σε γυναίκες ηλικίας από 40 έως 50 ετών και κάθε χρόνο σε γυναίκες ηλικίας άνω των 50 ετών.

Κλινική εξέταση μαστών και αυτοεξέταση μαστών

Η έρευνα δεν έδειξε σαφές όφελος από την τακτική φυσική εξέταση μαστών που έγιναν είτε από έναν ιατρό (κλινική εξέταση) είτε από την ίδια την ασθενή (αυτοεξέταση του μαστού). Υπάρχουν πολύ λίγες ενδείξεις ότι οι εξετάσεις αυτές βοηθούν στην πρώιμη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού, όταν οι γυναίκες υποβάλλονται παράλληλα σε μαστογραφίες.

Τις περισσότερες φορές όταν διαγιγνώσκεται καρκίνος του μαστού εξαιτίας συμπτωμάτων (όπως ένα οζίδιο), μια γυναίκα ανακαλύπτει το σύμπτωμα κατά τη διάρκεια συνηθισμένων δραστηριοτήτων  όπως μπάνιο ή ντύσιμο. Οι γυναίκες πρέπει να είναι εξοικειωμένες με τη φυσιολογική εμφάνιση και αίσθηση των μαστών τους και να αναφέρουν αμέσως τυχόν αλλαγές στο γιατρό τους.